De Baobabboom

De Afrikaanse Baobab is een belangrijke steenboomsoort van Afrikaanse regio’s ten zuiden van de Sahara. Hij staat bekend als de “levensboom” en heeft een speciale status en rol in de tradities en bestaansmiddelen van gemeenschappen in heel Afrika. Adansonia digitata is de meest voorkomende soort van de Afrikaanse baobab en wordt in 31 Afrikaanse landen aangetroffen. Ze zijn te herkennen aan hun kenmerkende gezwollen stengels. Ze komen van nature voor in de droge gebieden van Madagaskar, Afrika en Australië en slaan enorme hoeveelheden water op in hun stammen om seizoensgebonden droogtes het hoofd te bieden.

De vruchten van de boom zijn grote peulen die bekend staan als ‘apenbrood’ of ‘wijnsteenvrucht’ en ze produceren een droge vruchtenpulp die zeer voedzaam is. We weten nu dat baobabvruchten al in de 16e eeuw op de markt in Caïro te koop waren, blijkbaar meegebracht door slavenkaravanen uit Soedan.

Alle delen van de boom kunnen worden gebruikt. De droge vruchtenpulp kent vele toepassingen; de meest populaire in de meeste Afrikaanse regio’s is als een sorbert-achtige drank die rijk is aan vitamine C. De zaden kunnen worden geperst tot olie die prachtige voedende en verzorgende eigenschappen heeft. De harde buitenste schil is waterdicht en kan worden verwerkt tot een verscheidenheid van huishoudelijke artikelen, zoals kalebassen en castagnetten. Zowel de zaden als de bladeren kunnen worden gegeten. De schors kan worden geoogst zonder de boom te doden, en tot touw worden fijngestampt.

Twee dingen maken de baobab echt bijzonder. Hun verbazingwekkende grootte en hun leeftijd.

Sommige Baobab bomen worden zo groot dat ze nationale herkenningspunten worden:

  • Green’s Baobab, ten zuiden van Gweta, Botswana, werd gegraveerd door de 19e-eeuwse jagers en handelaren Frederick Thomas Green en Hendrik Matthys van Zyl naast andere meedogenloze figuren.
  • Chapman’s Baobab in Botswana had een omtrek van 75 voet voordat zijn samenstellende stammen in 2016 naar buiten stortten. Het is echter niet bevestigd dat hij dood is. De boom werd historisch gebruikt als navigatiebaken en als postkantoor door passerende ontdekkingsreizigers, handelaars en reizigers, van wie velen inscripties op de stam achterlieten.
  • De Ombalantu baobab in Namibië heeft een holle stam die plaats biedt aan zo’n 35 mensen. Hij heeft soms dienst gedaan als kapel, postkantoor, huis en schuilplaats. Sommige grote exemplaren zijn overgeplant naar nieuwe plaatsen, zoals die bij Cresta Mowana lodge in Kasane.
  • Er zijn 4 afzonderlijke bomen in het noorden van Zuid-Afrika waarvan bekend is dat hun stamomtrek de 100 voet overschrijdt.

De leeftijd van baobabs is door de jaren heen altijd een punt van discussie geweest. Bij gebrek aan jaarringen om te tellen was het wetenschappelijk bewijs altijd zwak. Eind 2004 stortte Grootboom, een bekende en extreem grote Afrikaanse baobab in het noordoosten van Namibië, echter onverwacht in. Tien houtmonsters, verzameld uit verschillende delen van de stam, werden bewerkt en onderzocht met versneller massaspectrometrie radiokoolstofdatering. De radiokoolstofdata van drie monsters waren groter dan 1000 jaar BP (radiokoolstofjaren vóór heden, d.w.z. vóór AD 1950). De corresponderende gekalibreerde kalenderleeftijd van het oudste monster was 1275 +/- 50 jaar, waarmee Grootboom de oudst bekende angiospermaboom met betrouwbare dateringsresultaten is.

Tijdens de vroege zomer (oktober tot december op het zuidelijk halfrond) draagt de boom zeer grote, zware, witte bloemen. Deze openen zich in de late namiddag om een nacht open te blijven. De hangende, opzichtige bloemen hebben een zeer groot aantal meeldraden. Ze hebben een zoete geur maar verspreiden later een aasgeur, vooral wanneer ze bruin worden en na 24 uur vallen. Onderzoekers hebben aangetoond dat ze vooral ’s nachts door fruitvleermuizen worden bestoven.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *